Вецер Харматан: сухі і пыльны з Сахары
У Заходняй Афрыцы мільёны людзей добра ведаюць пра прыход асаблівага сезоннага ветру — Харматана. Гэта сухі, пыльны паветраны паток, які дзьме з пустыні Сахара у бок Атлантычнага акіяна і моцна ўплывае на надвор’е, бачнасць і паўсядзённае жыццё ў прахалодны сухі сезон.
Калі і дзе бывае Харматан
Найчасцей Харматан назіраецца з канца лістапада да сакавіка, асабліва:
- у рэгіёне Сахель (напрыклад, Нігер, Малі, Чад)
- у прыбярэжных краінах: Сенегал, Гана, Нігерыя, Бенін, Тога
У гэты час пасываты паўночна‑ўсходняга напрамку пераносяць паветра з Сахары над Заходняй Афрыкай да Гвінейскага заліва.
Як адчуваецца Харматан
Харматан вядомы трыма асноўнымі рысамі:
- Сухасць — вільготнасць рэзка падае, скура і губы перасыхаюць, глеба і расліны хутка губляюць ваду.
- Пыл і пясок — дробная мінеральная пыл паднімаецца і пераносіцца на вялікія адлегласці. Яна можа:
- моцна зніжаць бачнасць (часам да некалькіх сотняў метраў)
- рабіць неба малочным/дымчатым
- асядаць на аўтамабілях, будынках і нават унутры памяшканняў
- Прахалодныя ночы і цёплыя дні — сухое паветра хутка аддае цяпло ноччу, а ўдзень можа заставацца спякотна.
Падчас моцных эпізодаў Сонца выглядае як бледна‑аранжавы дыск, а паездкі і палёты могуць ускладняцца праз дрэнную бачнасць.
Чаму ўзнікае Харматан
Харматан звязаны з сезонным зрухам Міжтрапічнай зоны канвергенцыі (ITCZ):
- зімой у Паўночным паўшар’і ITCZ ссоўваецца на поўдзень, бліжэй да экватара
- узмацняецца высокі ціск над Сахарай і ўнутранымі раёнамі
- мацнее паток ветру з поўначы‑ўсходу з мацерыка да акіяна
Па дарозе паветра падхоплівае пыл і пясок з паверхні пустыні.
Уплыў Харматана
У Харматана ёсць і перавагі, і праблемы:
Перавагі
- сухі сезон можа зніжаць колькасць камароў і некаторых хвароб раслін
- прахалодныя ночы часта больш камфортныя пасля вільготнага спякотнага перыяду
Праблемы
- пагаршаецца якасць паветра (важна для людзей з астмай і іншымі дыхальнымі праблемамі)
- транспарт і авіяцыя могуць цярпець ад дрэннай бачнасці
- пры працяглай засухі магчымы стрэс для сельскай гаспадаркі і водных рэсурсаў
Пыл можа падарожнічаць вельмі далёка
Часам сахараская пыл пералятае Атлантыку і дасягае Карыбскага басейна, Паўднёвай Амерыкі і нават часткі Еўропы. Яна можа прыносіць мінералы (напрыклад, жалеза), але таксама пагаршаць якасць паветра далёка ад крыніцы.
