Вецер Харматан: сухі і пыльны з Сахары

У Заходняй Афрыцы мільёны людзей добра ведаюць пра прыход асаблівага сезоннага ветру — Харматана. Гэта сухі, пыльны паветраны паток, які дзьме з пустыні Сахара у бок Атлантычнага акіяна і моцна ўплывае на надвор’е, бачнасць і паўсядзённае жыццё ў прахалодны сухі сезон.

Калі і дзе бывае Харматан

Найчасцей Харматан назіраецца з канца лістапада да сакавіка, асабліва:

• у рэгіёне Сахель (напрыклад, Нігер, Малі, Чад)
• у прыбярэжных краінах: Сенегал, Гана, Нігерыя, Бенін, Тога

У гэты час пасываты паўночна‑ўсходняга напрамку пераносяць паветра з Сахары над Заходняй Афрыкай да Гвінейскага заліва.

Як адчуваецца Харматан

Харматан вядомы трыма асноўнымі рысамі:

1. Сухасць — вільготнасць рэзка падае, скура і губы перасыхаюць, глеба і расліны хутка губляюць ваду.
2. Пыл і пясок — дробная мінеральная пыл паднімаецца і пераносіцца на вялікія адлегласці. Яна можа:
   • моцна зніжаць бачнасць (часам да некалькіх сотняў метраў)
   • рабіць неба малочным/дымчатым
   • асядаць на аўтамабілях, будынках і нават унутры памяшканняў
3. Прахалодныя ночы і цёплыя дні — сухое паветра хутка аддае цяпло ноччу, а ўдзень можа заставацца спякотна.

Падчас моцных эпізодаў Сонца выглядае як бледна‑аранжавы дыск, а паездкі і палёты могуць ускладняцца праз дрэнную бачнасць.

Чаму ўзнікае Харматан

Харматан звязаны з сезонным зрухам Міжтрапічнай зоны канвергенцыі (ITCZ):

• зімой у Паўночным паўшар’і ITCZ ссоўваецца на поўдзень, бліжэй да экватара
• узмацняецца высокі ціск над Сахарай і ўнутранымі раёнамі
• мацнее паток ветру з поўначы‑ўсходу з мацерыка да акіяна

Па дарозе паветра падхоплівае пыл і пясок з паверхні пустыні.

Уплыў Харматана

У Харматана ёсць і перавагі, і праблемы:

Перавагі

• сухі сезон можа зніжаць колькасць камароў і некаторых хвароб раслін
• прахалодныя ночы часта больш камфортныя пасля вільготнага спякотнага перыяду

Праблемы

• пагаршаецца якасць паветра (важна для людзей з астмай і іншымі дыхальнымі праблемамі)
• транспарт і авіяцыя могуць цярпець ад дрэннай бачнасці
• пры працяглай засухі магчымы стрэс для сельскай гаспадаркі і водных рэсурсаў

Пыл можа падарожнічаць вельмі далёка

Часам сахараская пыл пералятае Атлантыку і дасягае Карыбскага басейна, Паўднёвай Амерыкі і нават часткі Еўропы. Яна можа прыносіць мінералы (напрыклад, жалеза), але таксама пагаршаць якасць паветра далёка ад крыніцы.

Яна можа прыносіць мінералы (напрыклад, жалеза), але таксама пагаршаць якасць паветра далёка ад крыніцы.